Partia polityczna N. wniosła do wniosła do Sądu Najwyższego skargę na naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki w sprawie V ACa 2794/23, toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie, wskazując w uzasadnieniu na wyjątkowo długi, wynoszący ponad 31 miesięcy, okres całkowitej bezczynności sądu.
W tym kontekście wskazała na szczególne znaczenie sprawy dla partii politycznej realizującej konstytucyjne wolności publiczne.
W wydanym rozstrzygnięciu Sąd Najwyższy uznał, że w sprawie V ACa 2794/23 wystąpiła przewlekłość postępowania.
Sąd Najwyższy podkreślił, że zarówno charakter sprawy, jak i jej znaczenie dla strony przemawiały za sprawnym prowadzeniem postępowania oraz podejmowaniem poszczególnych czynności procesowych bez nieuzasadnionej zwłoki. Sprawa dotyczy wstrzymania finansowania wypłaty raty subwencji dla partii politycznej (płatnej do końca stycznia 2019 r.), zaś wydane w niej rozstrzygnięcie będzie rzutować na możliwość realizowania przez skarżącą funkcji ustrojowej wynikającej z art. 11 Konstytucji RP, a polegającej na wpływaniu, za pomocą demokratycznych metod, na kształtowanie polityki państwa, zwłaszcza, że w pierwszej instancji roszczenie partii politycznej zostało uznane za zasadne.
Jak stwierdził Sąd Najwyższy, nie ulega wątpliwości, że partia pozbawiona finansowania publicznego lub mająca ograniczony dostęp do środków finansowych może w istotnym stopniu utracić możliwość realizacji swojej działalności statutowej, utrzymywania istniejących struktur oraz ich dalszego rozwoju, a także aktywnego udziału w debacie publicznej, w szczególności w okresach poprzedzających wybory i w trakcie kampanii wyborczych.
W konsekwencji może to prowadzić do osłabienia jej pozycji politycznej, wyeliminowania zdolności do skutecznego konkurowania z innymi ugrupowaniami, utrzymania dotychczasowego poparcia, zmniejszenia szans skutecznego ubiegania się o uzyskanie bądź utrzymanie udziału we władzy, czy nawet zagrożenia jej dalszego funkcjonowania.
Jest wobec tego rzeczą oczywistą, że sprawne rozpoznanie sprawy, w której przedmiotem oceny pozostaje tego rodzaju zagadnienie, nabiera szczególnego znaczenia nie tylko z perspektywy interesu samej skarżącej, lecz również z punktu widzenia prawidłowego funkcjonowania mechanizmów demokratycznego państwa prawnego.
Sąd właściwy do rozstrzygnięcia sporu powinien zatem uwzględniać tę szerszą perspektywę ustrojową, mając przy tym świadomość, że nieuzasadniona zwłoka w podejmowaniu czynności procesowych jest nie do pogodzenia z wartościami o szczególnej doniosłości konstytucyjnej, takimi m. in. jak pluralizm polityczny, wolność działalności partii politycznych, równość partii politycznych, demokratyczne mechanizmy kształtowania polityki państwa, ochrona konkurencji politycznej, w tym ugrupowań opozycyjnych, czy wreszcie demokratyczny charakter państwa.
Dodatkowo powinien mieć także na uwadze, że opieszały sposób jego procedowania może spotkać się z negatywnym odbiorem społecznym, a co za tym idzie – obniżeniem zaufania do sądów. Opinia publiczna może bowiem takie działanie nawet potencjalnie postrzegać jako przejaw ingerencji władzy sądowniczej w sferę aktywności partii politycznych i tym samym próbę wywierania wpływu na zachodzące w kraju procesy polityczne.
W nawiązaniu do tego stanowiska Sąd Najwyższy wskazał na szczególną rolę, jaką partie polityczne odgrywają w procesie artykulacji interesów i potrzeb obywateli w świetle art. 11 Konstytucji. Rola ta wyraża się przede wszystkim w umożliwianiu obywatelom zrzeszania się wokół wspólnych programów, wartości oraz interesów, a także w stwarzaniu im możliwości aktywnego uczestnictwa w procesie sprawowania władzy publicznej.
Ich funkcjonowanie pozostaje zatem ściśle związane z urzeczywistnianiem konstytucyjnie chronionych praw i wolności o charakterze politycznym, w szczególności wolności zrzeszania się, wolności wyrażania poglądów politycznych, prawa do uczestnictwa w życiu publicznym, w tym udziału w wyborach i referendach, a także prawa do wspólnego organizowania się i podejmowania działań w celu realizacji określonych interesów.
W uznaniu Sądu Najwyższego tak rozumiana rola partii politycznych nakłada na organy władzy publicznej RP obowiązek szczególnej powściągliwości w sprawach dotyczących ich funkcjonowania. Oznacza to, że wskazane organy, w tym sądy, przy realizacji swoich kompetencji powinny działać w taki sposób, by nie ograniczać nadmiernie swobody funkcjonowania partii, ani też nie utrudniać im wykonywania konstytucyjnie przypisanych funkcji ustrojowych.
Informacja prasowa: Sąd Najwyższy I NSP 389/26
foto: Pixabay