Dom pani Agnieszki został zlicytowany przez komornika. Nabywcą został mężczyzna będący w związku małżeńskim. Na licytacji był sam.
W protokole z licytacji jest jego oświadczenie, że jest w związku małżeńskim, a nieruchomość nabywa do majątku osobistego. Oświadczył także, że „dysponuje funduszami, aby uiścić cenę nabycia”.
Pani Agnieszka ma wątpliwości, czy sąd nie powinien zażądać od nabywcy, aby konkretnie wykazał środki finansowe, z których ma nastąpić nabycie nieruchomości do jego majątku osobistego.
Albo, czy drugi małżonek nie powinien być obecny na licytacji i wspólnie z małżonkiem licytującym złożyć oświadczenie, iż nabycie nieruchomości następuje do majątku osobistego małżonka licytującego.
Postaramy się to wyjaśnić
cdn.
Jan Wels
Ludwika Stas
foto: Pixabay
____________________
Aktualizacja: 12 października. Z orzeczeń Sądu Najwyższego
Sygn. akt V CSK 145/16
Z uzasadnienia postanowienie z 25 listopada 2016 r.:
Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 10 kwietnia 1991 r., III CZP 76/90 (OSNCP 1991, nr 10 – 12, poz. 117) przyjął, że w czasie trwania ustawowej wspólności majątkowej dopuszczalne jest rozporządzenie przez małżonka przedmiotem wchodzącym w skład majątku wspólnego na rzecz majątku odrębnego drugiego małżonka. W uzasadnieniu tej uchwały wyjaśnił m.in., że przynależność do majątku wspólnego określonego nabytego przedmiotu jest wynikiem samego działania ustawy.
Nie można więc przypisywać decydującego znaczenia oświadczeniu małżonków stwierdzających, że dany przedmiot do takiego majątku nie należy, albo stwierdzeniu jednego z małżonków, że nabywa go tylko dla siebie lub tylko dla drugiego z nich; tym bardziej nie należy utożsamiać takiego oświadczenia z przeniesieniem na drugiego z małżonków uprawnień do danego przedmiotu, wynikających ze wspólności ustawowej, ani też bez dalszych przesłanek przyjmować tego oświadczenia jako innej czynności, jak np. darowanie współmałżonkowi funduszów przeznaczonych na pokrycie kosztów nabycia tego przedmiotu.
Według wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 1985 r., III CRN 119/85 (OSPiKA 1986, nr 9 – 10, poz. 185), w systemie obowiązującego prawa rodzinnego, przyjmującego jako zasadę reżim ustawowej wspólności majątkowej, można skonstruować domniemanie, według którego określone rzeczy w transakcji dokonywanej przez jednego tylko z małżonków zostały nabyte z majątku dorobkowego w interesie (na rzecz) ustawowej majątkowej wspólności małżeńskiej.
Natomiast nabycie określonej rzeczy z majątku odrębnego małżonka musi wynikać wyraźnie nie tylko z oświadczenia współmałżonka, ale także – i to przede wszystkim – z całokształtu okoliczności istotnych prawnie z punktu widzenia przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (zob. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2001 r., II CKN 1194/00, niepubl.; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2003 r., IV CKN 1721/00; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2012 r., II CSK 363/11, niepubl.).
……………………………………………………………..
Sygn. akt V CSK 321/17
Z uzasadnienia postanowienia z17 maja 2018 r.:
W małżeństwie uczestników obowiązywał ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej, który podlegał regulacji art. 31 do 34 k.r.o. Z art. 32 § 1 k.r.o. wynikało, że przedmioty majątkowe nabyte przez oboje małżonków lub jednego z nich w czasie trwania małżeństwa są ich dorobkiem. W oparciu o tę zasadę możliwe było konstruowanie domniemania faktycznego (art. 231 k.p.c.), według którego określone przedmioty nabyte w czasie trwania wspólności majątkowej przez jedno z małżonków, zostały nabyte z majątku dorobkowego.
Decydujący o zaliczeniu przedmiotu majątkowego do majątku wspólnego jest czas jego definitywnego nabycia. Natomiast nabycie rzeczy z majątku odrębnego musi wynikać nie tylko z oświadczenia małżonka dokonującego transakcji, ale także z całokształtu okoliczności tego nabycia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2001 r., II CKN 1194/00 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2003 r. IV CKN 1721/00, z dnia 17 października 2003 r., IV CSK 283/02, niepublikowane). Ograniczenie lub wyłączenie wspólności ustawowej możliwe jest w razie zawarcia przez małżonków umowy przewidującej taki skutek w formie aktu notarialnego.
Wyjątkiem od zasady zaliczenia przedmiotu majątkowego nabywanego przez jednego z małżonków do majątku wspólnego jest przewidziane w art. 33 pkt 3 k.r.o., nabycie go ze środków uzyskanych w zamian za przedmioty wymienione w punktach 1 i 2, do których zaliczone były przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej (pkt 1) oraz przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba, że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił (pkt 2).
Odstępstwo to obejmuje tzw. surogację polegającą na zastąpieniu jednego składnika majątku odrębnego innym składnikiem.
Do powstania surogacji wymagane jest, aby jedno i to samo zdarzenie prawne spowodowało wyjście określonego przedmiotu z majątku odrębnego i nabycie innego przedmiotu majątkowego, a także, aby przedmiot nabyty był uzyskany także w sensie ekonomicznym kosztem majątku odrębnego (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2009 r., III CZP 53/09, OSNC 2010 r. nr 2, poz. 28, wyroki z dnia 12 maja 2000 r., V CSK 50/00, z dnia 9 stycznia 2001 r., II CKN 1194/00, postanowienie z dnia 6 lutego 2003 r., IV CKN 1721/00 niepublikowane). Do surogacji dochodzi z mocy prawa. Jej celem jest zachowanie wartości majątku odrębnego, mimo zmiany jego poszczególnych składników.
Nabycie przedmiotu majątkowego z majątku odrębnego, także w ramach surogacji, powinno być wykazane przez nabywającego i wynikać z całokształtu okoliczności prawnie istotnych w kontekście przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.