Pan Zygmunt wniósł prywatny akt oskarżenia wobec pewnej osoby. Aktu oskarżenia jednak nie opłacił. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia nie wezwał go do zapłacenia 1.000 zł tytułem zryczałtowanych wydatków, tylko wyznaczył zaraz posiedzenie pojednawcze.
Czytelnik wniósł o zniesienie terminu posiedzenia pojednawczego między innymi dlatego, że prywatny akt oskarżenia nie jest opłacony.
Sędzia wniosku nie uwzględnił. Ze względu na fakt, że czytelnik nie wziął udziału w posiedzeniu pojednawczym, sąd umorzył postępowanie i nakazał czytelnikowi zapłatę 1.000 zł na rzecz Skarbu Państwa.
Postanowienie to zostało zaskarżone przez pana Zygmunta. Postanowieniem z 19 czerwca br. Sąd Okręgowy w Warszawie uchylił obowiązek zapłaty 1.000 zł.
Z postanowienia sądu:
– Analiza chronologii czynności procesowych w niniejszej sprawie wskazuje, że oskarżyciel prywatny, wnosząc prywatny akt oskarżenia, nie dołączył do niego dowodu wpłacenia zryczałtowanej równowartości wydatków, do czego obliguje go art. 621 § 1 k.p.k. Mimo zaistnienia tego braku Sąd Rejonowy nie podjął żadnych czynności zmierzających do jego usunięcia w trybie art. 120 § 1 k.p.k., lecz zaniechał wezwania oskarżyciela do uiszczenia należności i skierował sprawę bezpośrednio na posiedzenie pojednawcze. Z uwagi na niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego, Sąd Rejonowy umorzył postępowanie, zaś w punkcie 2. niewpłacone zryczałtowane wydatki nakazał oskarżycielowi prywatnemu uiścić na rzecz Skarbu Państwa. Takie procedowanie uznać należy za rażąco wadliwe.
Kwestię braku dowodu opłacenia wydatków ryczałtowych na etapie wszczęcia postępowania jednoznacznie i kategorycznie rozstrzyga art. 120 § 1 i 2 k.p.k. Przepis ten stanowi, że jeżeli pismo procesowe nie odpowiada wymaganiom formalnym, a brak jest tego rodzaju, że pismo nie może otrzymać biegu, albo brak polega na niezłożeniu należytych opłat, wzywa się osobę, od której pismo pochodzi, do usunięcia braku w terminie 7 dni pod rygorem uznania pisma za bezskuteczne. Wprawdzie art. 616 § 2 k.p.k. formalnie różnicuje „opłaty” od wydatków”, jednak w ugruntowanej praktyce sądowej oraz doktrynie przyjmuje się jednoznacznie, że obowiązek wyłożenia zryczałtowanych wydatków z art. 621 § 1 k.p.k. podlega reżimowi kontroli z art. 120 § 1 k.p.k.
Brak fiskalny prywatnego aktu oskarżenia w postaci nieuiszczenia zryczałtowanych wydatków stanowi immanentną przeszkodę uniemożliwiającą nadanie pismu właściwego biegu. Sąd nie jest uprawniony do konwalidowania tego braku poprzez merytoryczne procedowanie i wyznaczanie terminów posiedzeń z jednoczesnym odsuwaniem rozstrzygnięcia o kosztach na moment wydania orzeczenia kończącego postępowanie. Obowiązkiem Sądu Rejonowego było bezwzględne wezwanie oskarżyciela prywatnego do wpłacenia kwoty 1.000 złotych tytułem zryczałtowanych wydatków w terminie 7 dni pod rygorem uznania prywatnego aktu oskarżenia za bezskuteczny. Gdyby przecież oskarżyciel prywatny wezwania tego nie wykonał, sprawa w ogóle nie zawisłaby przed Sądem, co wykluczałoby potrzebę organizowania posiedzenia pojednawczego, a kolejno wydawania postanowienia o umorzeniu.
Wobec wniosków zażalenia podkreślić należy, że nie jest możliwe uruchomienie procedury uzupełnienia braków z art. 120 k.p.k. w razie stwierdzenia dopiero w trakcie prowadzonego postępowania, iż oskarżyciel prywatny nie dopełnił wymogu z art. 621 § 1 k.p.k. Przejście procesu do kolejnego etapu rozpoznania sprawy powoduje, że czynność taka nie może zostać skutecznie dokonana. Powyższe prowadzi do uznania, że w razie niedopełnienia obowiązku przez oskarżyciela prywatnego wymogu wpłacenia do kasy sądu zryczałtowanej równowartości wydatków i przystąpienia do rozpoznania sprawy, Sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie ustala rzeczywistą wysokość wydatków Skarbu Państwa oraz orzeka o zasadach ich ponoszenia (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2017r., sygn. III KK 203/17).
W przedmiotowej sprawie mając w polu widzenia treść pisma oskarżyciela prywatnego z dnia 7 marca 2026r. uznać należało, że przenoszenie jednak ciężaru niewykonanego ww. rygoru na etap orzekania końcowego i nałożenie na oskarżyciela konieczności zapłaty kwoty ryczałtu za proces, który z mocy prawa nie powinien otrzymać biegu z uwagi na brak wezwania do uiszczenia opłaty w trybie art. 120 k.p.k., rażąco narusza zasady procedury karnej.
Skoro Sąd Rejonowy uchybił swoim obowiązkom i nie wezwał strony do usunięcia braku fiskalnego w ustawowym trybie, nie może obecnie przerzucać negatywnych skutków tego zaniechania na oskarżyciela prywatnego.
W tym stanie rzeczy, wobec braku uprzedniego wezwania oskarżyciela do opłacenia wydatków pod rygorem uznania prywatnego aktu oskarżenia za bezskuteczny, zasądzenie od niego kwoty zryczałtowanych wydatków w orzeczeniu o umorzeniu postępowania z uwagi na niestawiennictwo na posiedzeniu pojednawczym pozbawione było podstaw prawnych. Konieczna stała się zatem zmiana zaskarżonego postanowienia w punkcie 2. poprzez wyeliminowanie z jego treści obowiązku uiszczenia przez oskarżyciela prywatnego wskazanej w nim kwoty na rzecz Skarbu Państwa.
Jan Wels
foto: Pixabay